DOS ve GW-BASIC üzerinde, 1980'lerin ev bilgisayarı oyunları tarzında yazdığım BASIC programları ve bunları günümüz bir Mac'inde çalıştırmak için kurduğum ortam.
Kod macOS'ta yazılıyor, bir CD imajına (ISO) paketleniyor ve UTM üzerinde çalışan bir FreeDOS sanal makinesinde GW-BASIC ile çalıştırılıyor.
- Amaç
- Depo yapısı
- Gereksinimler
- Kurulum
- Günlük kullanım
- Programlar
- Kurallar ve tuzaklar
- Sorun giderme
- Yapılacaklar
- Esin kaynağı ve kaynakça
- Değişken, döngü, koşul, dizi ve alt program gibi temel kavramları, hazır kütüphanelerin olmadığı sade bir ortamda öğrenmek.
- Klasik oyunların algoritmalarını (örneğin bir oyun tahtasının sayılarla temsilini) kendi kodumla kurmak.
- Bu sırada emülasyon, disk imajları, DOS komut satırı ve Git gibi araçları kullanmayı öğrenmek.
BASIC-GAMES/
├── cd/ Sanal CD'ye giren her şey
│ ├── GO.BAT DOS'ta programları C:\BASIC'e kopyalar, GW-BASIC'i açar
│ └── OYUNLAR/ Yazdığım programlar
│ └── MERHABA.BAS
├── iso.sh cd/ klasöründen basic.iso üretir
├── .vscode/ VS Code ayarları (CRLF satır sonu, ISO üretme görevi)
├── .gitattributes DOS dosyalarını Git'te CRLF satır sonuyla tutar
└── .gitignore
Aşağıdakiler bilerek depoya alınmaz (.gitignore); kurulum sırasında indirilir ya
da üretilir:
| Yol | Ne | Nereden gelir |
|---|---|---|
FD14-LiveCD/ |
FreeDOS 1.4 kurulum CD'si | Kurulum, adım 1 |
gwbasic/GWBASIC.ZIP |
GW-BASIC arşivi | Kurulum, adım 1 |
gwbasic.iso |
GW-BASIC'i sanal makineye taşıyan CD imajı | Kurulum, adım 4 |
basic.iso |
Programları taşıyan CD imajı | sh iso.sh |
cd/KITAP/ |
Kişisel çalışma dosyaları | Paylaşılmaz; yoksa da her şey çalışır |
- macOS (bu çalışma Apple Silicon bir Mac'te yapıldı)
- UTM (sanal makine / emülatör)
- FreeDOS 1.4 LiveCD
- GW-BASIC: Microsoft'un 2020'de açık kaynak yaptığı kodun TK Chia tarafından derlenmiş sürümü
- İsteğe bağlı: VS Code ve Git
Apple Silicon işlemciler ARM mimarisindedir; DOS ise x86 için yazılmıştır. Bu yüzden UTM sanal makineyi emülasyon kipinde çalıştırır.
Kurulum bir kez yapılır. Sonrasında yalnızca Günlük kullanım bölümündeki adımlar gerekir.
- UTM'i kur.
- FreeDOS 1.4 LiveCD arşivini indir, aç ve içindekileri
FD14-LiveCD/klasörüne koy. Gerekli dosyaFD14LIVE.iso. - GW-BASIC'in derlenmiş arşivini (kaynak kodu değil) indir, adını
GWBASIC.ZIPyap vegwbasic/klasörüne koy. DOS dosya adları en fazla 8 + 3 karakter olabildiği için ad değiştirmek gerekir.
UTM'de Create a New Virtual Machine → Emulate → Other yolunu izle.
| Ayar | Değer | Neden |
|---|---|---|
| Boot ISO Image | FD14-LiveCD/FD14LIVE.iso |
Kurulum CD'si |
| Architecture | x86_64 | x86 işlemciler açılışta 16 bit gerçek kipte başlar; DOS bu kipte çalışır |
| System | Standard PC (i440FX + PIIX) | DOS'un CD sürücüsü yalnızca IDE denetleyiciyi tanır; Q35 (SATA) ile CD görünmez |
| Memory | 256 MB | Kurulu DOS'a çok daha azı yeter, ama LiveCD 64 MB ile bellek uyarısı verir |
| Disk | 1 GB | |
| Shared Directory | boş | DOS için paylaşım sürücüsü yok |
Kaydetmeden önce Open VM Settings kutusunu işaretle ve şunları kontrol et:
- QEMU → UEFI Boot kapalı olmalı. DOS klasik BIOS ile açılır.
- Drives altındaki sabit diskin ve CD sürücüsünün Interface ayarı IDE olmalı.
- Sanal makineyi başlat. Menüden Install to harddisk seçeneğini seç. Menü
yerine
D:\>istemi gelirseSETUPyaz. - Dili seç, Partition drive C: adımını onayla ve yeniden başlatmayı kabul et.
- Makine yeniden açılınca kurulumu tekrar başlat, Format drive C: adımını onayla.
- Klavye düzenini seç ve Full installation ile devam et. Bu seçenek, bir
sonraki adımda gereken
UNZIParacını da kurar. - Kurulum bitince makineyi kapat, UTM araç çubuğundaki CD simgesinden ISO'yu çıkar (Eject) ve makineyi tekrar başlat.
Ekranda C:\> istemi görünüyorsa FreeDOS sabit diskten açılmıştır.
Sanal makinenin ana bilgisayarla ortak klasörü olmadığı için dosyalar CD imajıyla taşınır.
macOS Terminal'de, depo klasöründeyken:
hdiutil makehybrid -iso -joliet -o gwbasic.iso gwbasicUTM'de CD simgesi → CD/DVD (ISO) Image → Change ile gwbasic.iso dosyasını
seç. Sonra FreeDOS'ta:
D:
UNZIP GWBASIC.ZIP -d C:\Arşiv kendi klasör yapısıyla açılır ve GW-BASIC C:\DEVEL\GWBASIC\GWBASIC.EXE
konumuna yerleşir. cd/GO.BAT bu konumu varsayar.
Günlük kullanım adımlarını izleyip LOAD "MERHABA" ve RUN
komutlarını ver. Ekranda beş satır MERHABA görünüyorsa zincirin tamamı
çalışıyordur.
macOS'ta yaz → sh iso.sh → UTM'de CD'yi değiştir → D:\GO → LOAD / RUN
-
Programı
cd/OYUNLAR/altında yaz ya da düzenle. -
CD imajını üret:
sh iso.sh
VS Code'da aynı iş ⌘⇧B ile yapılır.
-
UTM'de CD simgesi → Change →
basic.iso. Dosya yeniden üretildiği için her seferinde yeniden seçmek gerekir. -
FreeDOS'ta:
D:\GO
GO.BAT, CD'deki bütün.BASdosyalarınıC:\BASICklasörüne kopyalar ve GW-BASIC'i o klasörde açar. -
GW-BASIC'te:
LOAD "MERHABA" RUN -
Çalışan hâli Git'e kaydet:
git add . git commit -m "ne değiştiğini anlatan kısa bir not" git push
| Komut | İşlevi |
|---|---|
LOAD "AD" |
AD.BAS dosyasını belleğe yükler |
RUN |
Bellekteki programı çalıştırır |
LIST / LIST 100-200 |
Programı ya da bir satır aralığını gösterir |
EDIT 230 |
230 numaralı satırı düzenlemeye açar |
SAVE "AD",A |
Programı düz metin (ASCII) olarak kaydeder |
NEW |
Bellekteki programı siler |
AUTO / RENUM |
Satır numaralarını otomatik verir / yeniden numaralandırır |
FILES |
Bulunulan klasördeki dosyaları listeler |
SYSTEM |
GW-BASIC'ten çıkıp DOS'a döner |
| Ctrl+Break | Çalışan programı durdurur |
| Dosya | Açıklama |
|---|---|
cd/OYUNLAR/MERHABA.BAS |
Kurulumu sınamak için beş satırlık deneme |
Yeni programlar yazıldıkça bu tabloya eklenecek.
- Kodun aslı macOS'tadır. CD imajı salt okunurdur ve
GO.BATher çalıştığındaC:\BASICiçindeki aynı adlı dosyaların üzerine yazar. Sanal makinede yapılan bir değişiklik korunacaksa macOS'taki dosyaya da işlenmelidir. - Dosya adları 8.3 biçimindedir: en fazla 8 karakter, nokta,
BAS. - Satır sonları CR+LF olmalıdır.
.gitattributesve.vscode/settings.jsonbunu sağlar. Dosyanın son satırı da satır sonuyla bitmelidir. - Yalnızca ASCII. DOS, UTF-8 bilmez;
.BASve.BATdosyalarında Türkçe karakter kullanılmaz. - Satır numaraları kodun parçasıdır.
GOTOveGOSUBbu numaralara atlar. Araya satır ekleyebilmek için numaralar onar onar verilir. - GW-BASIC içinden kaydederken
SAVE "AD",Akullanılır.,Aolmadan dosya ikili biçimde kaydedilir ve Git'te okunamaz.
| Belirti | Olası neden ve çözüm |
|---|---|
| Sanal makine FreeDOS CD'sinden açılmıyor | UEFI Boot açık kalmıştır; kapat. |
Unable to load all FreeDOS packages … Add more RAM! |
Belleği 256 MB yap. |
D: sürücüsü hiç yok |
System ayarı Q35 kalmıştır ya da CD sürücüsü IDE değildir. i440FX + IDE kullan. Açılışta CD-ROM configured as D: drive satırı görünmelidir. |
CD değiştirildi ama DIR D: hata veriyor |
DOS, CD değişimini her zaman fark etmez. CD takılıyken sanal makineyi yeniden başlat. |
D:\GO sonrası Bad command or filename |
GW-BASIC C:\DEVEL\GWBASIC altında değildir; adım 4'ü tekrarla. |
iso.sh hata veriyor |
basic.iso macOS'ta bir disk olarak açık kalmış olabilir; Finder'dan çıkar. |
LOAD sonrası Direct statement in file |
Dosyada satır numarasıyla başlamayan bir satır vardır; çoğunlukla yanlışlıkla ikiye bölünmüş bir satırdır. |
Syntax error in N |
N. satırda yazım hatası. En sık karışanlar: 0/O, 1/l, ;/, ve unutulan :. |
Undefined line number in N |
N. satırdaki GOTO/GOSUB hedefi programda yok; eksik satır vardır. |
| Program takıldı | Ctrl+Break ile durdur. |
" ya da : yanlış karakter basıyor |
FreeDOS klavye düzeni, kullanılan klavyeyle uyuşmuyor. |
- İlk oyun: Dörtlü Sıra (Four in a Row)
- Hamle denetimi ve şah mat tespiti olan bir satranç programı
- Bir oyunu karşılaştırma amacıyla modern bir dilde yeniden yazmak
Bu çalışmaya, okul kütüphanesinden ödünç aldığım Tim Hartnell'in Giant Book of Computer Games (1983) kitabını okuyarak başladım. Kitaptaki program listeleri bu depoda yer almaz; buradaki kod bana aittir.
- FreeDOS Projesi: https://www.freedos.org
- FreeDOS, "How to program on FreeDOS with GW-BASIC": https://www.freedos.org/books/get-started/21-gw-basic/
- Microsoft, GW-BASIC kaynak kodu (MIT lisansı): https://github.com/microsoft/GW-BASIC
- TK Chia, GW-BASIC derlemeleri: https://gitlab.com/tkchia/GW-BASIC
- UTM: https://mac.getutm.app